Het wordt drukker in de spreekkamer van gemeentelijke schuldhulpverleners, zien verschillende NVVK-leden. Waarnemingen gebaseerd op de werkpraktijk wijzen op een stijgende hulpvraag. NVVK-voorzitter Renate Richters is blij met die signalen. ‘Mensen lijken de weg naar financiële hulpverlening beter te vinden. Dat is winst.’
Dit jaar vroeg de NVVK geen jaarcijfers op bij leden, omdat we overstappen op een nieuwe methode van data verzamelen in samenwerking met het CBS. In dit project participeren ook de VNG, Divosa en het ministerie van SZW.
Renate, geen cijfers dus dit jaar, maar wat weet je wel over de stand van zaken?
‘Leden die me een inkijkje geven in hun werkpraktijk reageren behoorlijk eensgezind op de vraag ‘hoe ontwikkelt de hulpvraag zich in jouw werkgebied’. Het beeld is dat de hulpvraag toeneemt – van ‘licht’ tot ‘stevig’.
Dat is in lijn met onze inzet van de afgelopen jaren. We mochten tussen 2023 en dit voorjaar het programma ‘Ruimte voor toekomst’ uitvoeren, met middelen van het ministerie van Sociale Zaken. Dat programma richtte zich op ‘bereik en toegang tot hulp verbeteren, het versnellen en harmoniseren van schuldhulp, het verbeteren van de begeleiding om duurzame uitstroom te realiseren en het stimuleren van vakmanschap bij professionals’. Stiekem hoop ik natuurlijk dat de terugkoppeling van sommige leden voortkomt uit deze inzet.’
Wat zien de leden die je sprak precies gebeuren?
‘Ze zien meer hulpvragen, in Haarlem in 2025 zelfs 15 % meer en die stijging heeft zich dit jaar nog verder doorgezet tot 35 % meer hulpvragen ten opzichte van dezelfde periode een jaar eerder. Elders zien we ook meer intakes, en tegelijk minder schuldregelingen. Dat laatste zie je ook in de recente BKR Monitor: minder officiële beschikkingen op basis van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening, en minder saneringskredieten. Het lijken tegenstrijdige signalen maar er is wel een verklaring voor. Er is een brede variatie aan hulp beschikbaar die voorafgaat aan het opstellen van een beschikking of –als sluitstuk van onze hulp- het saneren van de schulden. Betalingsregelingen en herfinancieringen lossen voor hulpvragers al veel problemen op. En dat is hulp die niet altijd geregistreerd wordt bij BKR.’
Het zou goed zijn als er ook van dat soort hulp een landelijk beeld zou zijn, toch?
‘Absoluut. We rapporteren al jaren een hulpvraag van zo’n 80.000 mensen per jaar, en rond de 15.000 schuldregelingen. Het was altijd wel duidelijk dat er om die 80.000 hulpvragen heen – waarschijnlijk zijn het er meer, maar ook dat wordt niet goed bijgehouden- van alles gebeurde. Goed zicht hadden we daar niet op.
Daarom is het project Data Delen Armoede en Schulden er gekomen. Daarin worden de gemeentelijke registraties verbonden aan het CBS. Het bespaart onze leden enorm veel werk bij de jaarlijkse cijferuitvraag voor ons jaarverslag. Daarom is het voor hen ook verplicht om aan te sluiten op DDAS. Het project stelt lokale en landelijke beleidsmakers in staat met veel meer precisie te kijken naar wat er gebeurt en wat er nodig is.’
‘Er is een brede variatie aan hulp beschikbaar die voorafgaat aan het opstellen van een beschikking of het saneren van de schulden’
Wat hoor je nog meer terug van leden over de drukte in de spreekkamer?
‘We horen terug dat lichtere hulp vaker volstaat. Blijkbaar groeit ons bereik, en hoe eerder je erbij bent, hoe lichter het probleem vaak nog is. Aan de andere kant is er ook een groep waar de problemen juist complexer worden. Soms is het inkomen zo laag dat extra rekeningen meteen voor problemen zorgen. Dat maakt het vinden van oplossingen lastiger.
We horen onder andere dat mensen soms hun toevlucht nemen tot online gokken, in de hoop zo uit de problemen te komen. Zoiets maakt het nog moeilijker om de situatie stabiel te krijgen. Niet voor niets noemt het IBO-onderzoek ‘Naar een beter werkende schuldenketen’ de beperking van online gokken als een van de beleidsopties om schulden onder jongvolwassenen tegen te gaan.’
Waar zet de NVVK in 2026 op in om het bereik van schuldhulpverlening te vergroten?
‘Het actieplan Basisdienstverlening schuldhulpverlening is belangrijk om in elke gemeente de schuldhulp op een basisniveau te brengen. Dat ontwikkelen we verder. ‘Aanmelden zonder drempels’ maakt daar onderdeel van uit, en is ook een belangrijk uitgangspunt in onze NVVK Belofte. Met input van ervaringsdeskundigen geven we dat steeds meer vorm.
We gaan we dit jaar ook volop door met het verbeteren van vroegsignalering. Om dit instrument effectiever te maken is het erg belangrijk dat ook het kabinet deze ontwikkeling met voldoende middelen steunt.
Dit jaar en de komende jaren ontwikkelen we de Landelijke pauzeknop verder, waarmee hulpvragers snel schuldenrust kunnen krijgen. Dit instrument gaat ons bereik ook vergroten, verwachten we.
We helpen gemeenten om hun begeleiding te verbeteren, ook daarbij zetten we veel ervaringskennis in. Om de kwaliteit van de hulpverlening te verhogen gaan we meer aandacht geven aan professionalisering.
Onze kennis delen we trouwens niet alleen in Nederland. Caribisch Nederland heeft ons via het ministerie van Sociale Zaken gevraagd om op Bonaire, Saba en Sint Eustatius te ondersteunen bij het professionaliseren van de financiële hulpverlening daar. Genoeg te doen!’
‘Het actieplan Basisdienstverlening schuldhulpverlening is belangrijk om in elke gemeente de schuldhulp op een basisniveau te brengen’
Voor één keer minder cijfers
Voor één keer bevat het jaarverslag van de NVVK minder cijfermatige inzichten over het afgelopen jaar dan we gewend zijn. Voorzitter Renate Richters: ‘Dat komt omdat we in een overgangsfase zitten. Voor het eerst in decennia hebben we NVVK-leden niet gevraagd om data over 2025. Die jaarlijks uitvraag betekent namelijk voor onze leden een arbeidsintensieve duik in cijfers die op verschillende manieren genoteerd werden, met verschillende definities en over onderling verschillende diensten’.
Het besluit om te stoppen met de traditionele cijferuitvraag betekent dat we een flinke stap naar voren zetten. We vroegen de leden in de afgelopen weken wel hoe ver ze inmiddels zijn met rapporteren via DDAS. Want de NVVK vindt het belangrijk dat DDAS zo snel mogelijk een compleet beeld geeft van de stand van de financiële hulpverlening in ons land.’
De NVVK heeft 117 leden. Twee leden werken voor tientallen gemeenten, en sommige andere leden bedienen ook meerdere gemeenten. Daarmee ‘bestrijkt’ de NVVK zo’n 95 % van de schuldhulpverlening in Nederland. DDAS krijgt op dit moment via koppelingen met gemeentelijke systemen data binnen van 27% van de gemeenten. Dat percentage gaat in 2026 snel oplopen omdat dan belangrijke softwareleveranciers de aansluiting op DDAS realiseren. Op dit kaartje van Nederland is zichtbaar welke gemeenten al wel data leveren en welke dat nog niet doen.